Kazai rüşt, bir kişinin mahkeme kararıyla reşit (ergin) sayılmasıdır. Normalde 18 yaşını dolduran bireyler hukuken reşit kabul edilir. Ancak, Türk Medeni Kanunu’nun 12. maddesine göre, 15 yaşını dolduran bir kişi, kendi isteğiyle ve velisinin onayıyla mahkemeye başvurarak reşit ilan edilebilir. Mahkeme, bireyin fiziksel ve zihinsel olgunluğunu değerlendirerek bu kararı verir.
Kazai rüşt kararı alan kişi, artık hukuki işlemlerini velisinin izni olmadan yapabilir ve tam ehliyetli hale gelir.
Kazai Rüşt Nedir?
Kazai rüşt, mahkeme kararıyla bireyin ergin sayılmasıdır. Erginlik, fiil ehliyetine sahip olmanın temel şartlarından biridir. Bir kişinin kendi adına satış sözleşmesi yapabilmesi, bağışta bulunabilmesi, taşınmaz alım satımı gerçekleştirebilmesi, çek düzenleyebilmesi ve diğer hukuki işlemleri bağımsız şekilde yürütebilmesi için fiil ehliyetine sahip olması gerekir.
Fiil ehliyeti kazanmak için erginlik şarttır ve şu üç durumda sağlanır:
- 18 yaşını doldurmak,
- Evlenmek,
- Mahkeme kararıyla ergin ilan edilmek (kazai rüşt).
Henüz 18 yaşına gelmemiş ve evli olmayan bir kişi, ancak kazai rüşt davası açarak mahkeme kararıyla erginliğe kavuşabilir.
Kazai Rüşt Kararı Alma Şartları
Kazai rüşt kararı alınabilmesi için gerekli koşullar, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 12. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir:
“Onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.”
Kazai rüşt kararı alınabilmesi için yerine getirilmesi gereken şartlar, ilgili kanun hükmünden hareketle şu şekilde sıralanabilir:
- Başvuruda bulunan kişinin 15 yaşını doldurmuş olması,
- Küçüğün kendi isteğiyle mahkemeye başvurması,
- Velisinin rızasının bulunması,
- Mahkemenin olumlu karar vermesi.
Bu şartların tamamının sağlanması halinde, kişi mahkeme kararıyla ergin kabul edilir. Aşağıda, her bir koşul detaylı olarak ele alınmıştır.
15 Yaşını Doldurmuş Olması
Mahkeme kararıyla ergin sayılabilmek için kişinin 15 yaşını doldurmuş olması şarttır. Bu yaş sınırına ulaşılmadığı takdirde, diğer koşullar sağlansa bile başvurunun kabul edilmesi ve erginlik kararı verilmesi mümkün değildir.
Küçüğün Kendi İsteğinin Olması
Mahkeme kararıyla erginlik kazanabilmek için gerekli bir diğer koşul, küçüğün bunu kendi isteğiyle talep etmesidir. Küçüğün şahsen başvuruda bulunmaması halinde, yalnızca velisinin talebiyle mahkemenin erginlik kararı vermesi söz konusu olmaz.
Velisinin Rızasının Bulunması
Mahkeme kararıyla erginlik kazanabilmek için küçüğün kendi talebinin yanı sıra velisinin de rızası gereklidir. Veli kavramı genel olarak anne ve babayı ifade eder.
Eğer anne ve baba boşanmışsa, çocuğun velayeti kimdeyse onun onayı yeterli olur. Ancak, velayet ortak olup ebeveynler rıza konusunda anlaşamazsa, bu durumun çözümü için aile mahkemesine başvurulabilir.
Mahkemenin Olumlu Karar Vermesi
Kazai rüşt için gerekli yasal şartlar yerine getirilse bile, mahkeme erginlik talebini reddedebilir. Kanun, bu konuda hakime takdir yetkisi tanımaktadır. Bu nedenle, erginlik kazanabilmek için mahkemenin talebi uygun görerek olumlu bir karar vermesi gereklidir.
Mahkeme değerlendirme yaparken, talebin hangi gerekçeye dayandığını inceler. Bu sebeple, başvurunun haklılığını destekleyen belgelerin, emsal yargı kararlarının ve içtihatların dava dilekçesiyle birlikte sunulması yararlı olacaktır.
Kazai Rüşt Davası
Kazai rüşt davası, çekişmesiz yargı kapsamında değerlendirilir. Yani, bu süreçte bir davalı bulunmaz; mahkeme yalnızca başvurucunun talebini inceler. Bu davalar, başvurucunun yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinde açılır.
Mahkemeye başvurmadan önce, erginlik talebinin dayandığı gerekçeyi destekleyen belgeler toplanmalı ve dava dilekçesi ile birlikte sunulmalıdır. Mahkeme, başvurunun kanuni şartlara uygun olup olmadığını değerlendirerek karar verir. Eğer mahkeme talebi uygun görürse, başvurucu hukuken ergin kabul edilir.
Kazai Rüşt Davasının Hukuki Sonuçları Nelerdir?
Kazai rüşt davasının hukuki sonuçları, şu şekildedir:
- Taşınır ve taşınmaz alım satım işlemleri yapılabilir.
- Bağışlama sözleşmesi gerçekleştirilebilir.
- Dernek veya şirket kurulabilir, bunlara üye olunabilir ya da ortak olunabilir.
- Meslek veya sanat okulunu bitiren kişiler Devlet memuru olabilir.
- Erginlik şartının arandığı her türlü işlem, faaliyet ve başvuru yapılabilir.
Dikkat edilmesi gereken nokta ise şudur: Kazai rüşt kararı, kişinin yaşını 18 olarak değiştirmez. Bu dava, yalnızca kişinin yapabileceği işlemlerle ilgili olarak fiil ehliyetini genişletir. Yaşı değişmediği için, yaşa bağlı işlemler için hala yasal yaş sınırı geçilmelidir.
Örneğin, Türkiye’de seçme ve seçilme yaşı 18 olarak belirlenmiştir. Bu şart, Anayasada erginlik olarak ifade edilmemiştir, doğrudan yaş üzerinden düzenlenmiştir. Dolayısıyla, 16 yaşında bir kişi hakkında kazai rüşt kararı verilmesi, o kişiye seçimlere katılma veya oy kullanma hakkı vermez.*
Kazai Rüşt Davası Ne Kadar Sürer?
Kazai rüşt davası, ortalama 6 ay süren bir süreçtir. Ancak, dava süresi mahkemenin yapacağı incelemelere ve iş yüküne bağlı olarak daha kısa veya uzun olabilir.
Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için Enes Öztürk Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
Avukat Enes Efe ÖZTÜRK
ENES ÖZTÜRK HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU