İşyerinde prim sisteminin değiştirilmesi, işçilerin ücretlerini doğrudan etkileyen bir durumdur ve çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik olarak kabul edilir. Bu nedenle işveren, prim sistemindeki değişikliği uygulamadan önce, işçiye uygun bir teklif sunmalı ve işçinin onayını almalıdır. Onay alınmadan yapılan değişiklik geçerli sayılmaz. İşçiler, bu değişikliği kabul etmeme, alacaklarını talep etme ve işverenin değişikliğe direndiği durumlarda sözleşmeyi feshetme hakkına sahiptir.
İşyerinde Prim Sisteminin Değiştirilmesi Mümkün Müdür?
İşyerinde prim sisteminin değiştirilmesi, işverenin tek taraflı iradesiyle yapılabilecek bir işlem değildir. Prim, işçilerin ücretine eklenen bir ödeme unsuru olup, hukuki düzenlemelere tabidir. Bu nedenle işyerinde prim sisteminin değiştirilmesi, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik olarak kabul edilir.
Prim, işçileri motive etmek ve başarılarını ödüllendirmek amacıyla çeşitli şekillerde belirlenebilir. Örneğin, başarı primi, tasarruf primi ya da ıskarta primi gibi prim türleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak işyerinde prim sisteminin değiştirilmesi, iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde kararlaştırılmışsa, ya da yıllarca süregelen bir uygulama haline gelmişse, işverenin tek taraflı olarak bu sistemi değiştirmesi hukuken mümkün değildir.
İşyerinde prim sisteminin değiştirilmesi için işverenin belirli bir prosedürü takip etmesi gerekmektedir. İlk adım, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik yapılacağına dair işçiye yazılı bir teklif sunulmasıdır. Bu teklife işçi, 6 iş günü içinde yazılı olarak onay verir. Aksi takdirde, işyerinde prim sisteminin değiştirilmesi geçersiz olur ve işçi mevcut düzenin devamını talep edebilir.
Çalışma koşullarında esaslı değişiklik ve bu değişikliğin şartları, 4857 Sayılı İş Kanunu‘nun 22. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir:
“İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. “Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.”
Prim Sistemi Değiştirilen İşçinin Hakları Nelerdir?
İşyerinde prim sisteminin değiştirilmesi durumunda işçinin sahip olduğu haklar şu şekildedir:
- İşçi, işyerinde prim sisteminin değiştirilmesi teklifini yazılı olarak 6 iş günü içinde kabul edebilir.
- İşçi, prim sistemindeki değişikliği yazılı, sözlü veya hareketsiz kalarak reddedebilir.
- Eğer işveren, işçinin reddettiği değişiklik teklifinde ısrarcı olursa ve işçi bu durumu kabul etmezse, iş sözleşmesi feshedilebilir.
İşyerinde prim sisteminin değiştirilmesi teklifinin işçi tarafından kabul edilmesi, yazılı olarak 6 iş günü içinde yapılmalıdır. Eğer işçi bu değişikliği kabul etmezse, işverenin teklifini sözlü olarak reddedebilir ya da hiçbir şey yapmayarak sessiz kalabilir. Sessiz kalmak, teklifin reddedilmiş sayılmasına neden olur. Yani, işyerinde prim sisteminin değiştirilmesi hususunda işçi, teklife karşı açıkça bir tavır sergileyebilir. Reddetme halinde, işçi eski çalışma koşullarına devam etmekte haklıdır.
Eğer işveren, işyerinde prim sisteminin değiştirilmesi teklifini reddeden işçiye karşı ısrarcı olursa ve değişiklik üzerinde direnirse, bu durum borçlu temerrüdü oluşturur. Bu durumda işçi, işyerindeki prim sistemi değişikliğinin neden olduğu farkları faiziyle birlikte işverenden talep edebilir. Ayrıca, işçi çalışmaya devam etmesine rağmen işveren prim sisteminin değişmesine ısrarla devam ederse ve bu değişikliği uygulamaya koyarsa, işçinin çalışma koşulları değişmiş olur ve bu da işçi için tazminat talebini doğurabilir.
Dolayısıyla, işyerinde prim sisteminin değiştirilmesi işlemi, hem işverenin hem de işçinin haklarını dikkate alarak, iş hukuku çerçevesinde düzenlenmesi gereken bir konudur. İşverenin bu değişikliği dayatması, yasal olmayan bir duruma yol açabilir ve işçi haklı olarak sözleşmeyi feshedebilir veya farklı alacak haklarını talep edebilir.
Prim Sistemi Değiştirilen İşçinin Yapması Gerekenler Nelerdir ?
İşyerinde prim sisteminin değiştirilmesi, işçinin ücretini doğrudan etkileyen bir durumdur ve işçi bu değişikliği reddetmekle başlayarak haklarını koruyabilir. İlk adım, işçinin prim sistemindeki değişikliği yazılı olarak reddetmesidir. Çünkü prim sistemindeki değişiklik, işçinin alacağı ücretin azalmasına yol açabilir, bu nedenle işçi değişikliği kabul etmemeli ve işverene bunu açıkça bildirmelidir. Aksi takdirde, işverenin prim sistemini düşürmesi yasal olarak geçerli olamaz.
İkinci olarak, işçi, işverenin yaptığı prim sistemindeki değişikliğin getirdiği ücret farkını talep etmelidir. Bu talep, önceki prim sistemi ile yeni prim sistemi arasındaki fark hesaplanarak yapılır. İşçinin, bu farkı talep etmek hakkıdır, çünkü prim sistemi değişikliği, işçinin hak ettiği alacakların düşmesine neden olabilir. Ücret farkını almak için işçi, haklarını yasal yollarla talep etmelidir.
Son olarak, eğer işveren işyerinde prim sisteminin değiştirilmesi konusunda direnirse ve işçiyi bu değişikliğe zorlamaya çalışırsa, işçi sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkına sahiptir. Bu durumda işçi, sözleşmeyi feshederek kıdem tazminatı ve diğer yasal haklarını talep edebilir.
Tüm bu adımlar, işçinin haklarını doğru ve hukuki bir şekilde talep etmesini sağlar. Ancak, bu süreçlerin yasal gerekliliklere uygun olması gerektiği unutulmamalıdır. İşçi, haklarını savunurken, uzman bir iş hukuku avukatından destek alarak, süreçte olası hak kayıplarını önleyebilir ve doğru bir yol izleyebilir.
İş Davası Avukatlık Ücretleri ve Masrafları
İşyerinde prim sisteminin değiştirilmesi nedeniyle açılacak bir iş davasının avukatlık ücreti, genellikle davadan elde edilecek tutarın belli bir yüzdesi olarak belirlenir. Bu oran genellikle %10 ile %25 arasında değişir. 2024 yılı itibariyle, iş davası masrafları ortalama 4000 TL civarındadır.
2024 yılı için iş davası avukatı ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ‘ne göre en az 17.900 TL olarak belirlenmiştir. Bu ücretin altındaki bir ücret talebi, kanuna aykırı olacaktır.
Sonuç
İşçilerin çalışma koşullarında önemli bir değişiklik yapılabilmesi için işverenin belirli bir prosedürü takip etmesi gerekmektedir. İşyerinde prim sisteminin değiştirilmesi gibi durumlarda, işçilerin bu değişikliği reddetme hakkı vardır. Eğer işveren bu değişiklikte ısrarcı olursa, işçi fesih hakkını kullanma yoluna gidebilir. Bu süreçte işçinin haklarının korunabilmesi ve doğru adımların atılması için iş hukuku konusunda deneyimli bir avukattan hukuki destek alınması oldukça önemlidir.
Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için Enes Öztürk Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
Avukat Enes Efe ÖZTÜRK
ENES ÖZTÜRK HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU