İşçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması, çalışma hayatında sıkça karşılaşılan ancak hukuki açıdan ciddi sonuçlar doğurabilen bir durumdur. İşverenin, işçiyi yalnızca siyasi düşüncelerinden dolayı işten çıkarması, makul ve geçerli bir sebebe dayanmadığında, işçinin hukuki haklarını ihlal etmiş olur.
Bu durumda işçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve ayrımcılık tazminatı gibi çeşitli tazminat haklarını gündeme getirebilir. İş hukuku kapsamında iş güvencesinin sağlanması ve eşitlik ilkesinin korunması açısından, işçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması haksız bir fesih olarak değerlendirilmekte ve işçiye önemli haklar tanınmaktadır.
İşçinin Siyasi Görüşü Nedeniyle İşten Çıkarılması Mümkün Müdür?
İşçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması, hukuk çerçevesinde korunmayan ve ayrımcılık yasağına aykırı bir durumdur. Ancak işçinin siyasi görüşü nedeniyle işyerinde çalışma disiplinini bozacak, iş ortamını olumsuz etkileyecek veya işverenin itibarına zarar verecek nitelikte davranışlar sergilemesi halinde iş akdi feshedilebilir.
İşçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması, kişinin siyasi düşünceleri, ideolojik duruşu veya bir siyasi partiye üyeliği nedeniyle yapılan ayrımcı bir muameledir. Anayasa’nın 26. maddesi uyarınca, bireyler düşünce ve ifade özgürlüğüne sahiptir ve bu kapsamda işçinin siyasi görüşünü açıklaması anayasal bir hak olarak korunmaktadır.
Ancak işçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması doğrudan mümkün olmasa da, bu görüş doğrultusunda sergilenen ve işyerinde huzuru bozan, işverenin veya diğer çalışanların haklarını ihlal eden davranışlar İş Kanunu’nun 25. maddesi kapsamında fesih sebebi oluşturabilir. Örneğin, işçinin işverene, işverenin ailesine veya diğer çalışanlara hakaret etmesi, onları küçük düşürecek ithamlarda bulunması veya fiziksel ya da sözlü saldırılarda bulunması iş sözleşmesinin derhal feshedilmesine yol açabilir.
Son yıllarda, işçilerin sosyal medya platformları üzerinden (Facebook, Instagram, Twitter vb.) yaptıkları siyasi paylaşımlar nedeniyle iş akdinin feshedildiği durumlarla da karşılaşılmaktadır. Eğer bu tür paylaşımlar işyerinin itibarını zedeleyici, çalışma disiplinini bozucu veya iş ortamına olumsuz etkiler yaratıcı nitelikteyse işverenin fesih hakkı doğabilir.
Bu gibi durumların değerlendirilmesinde, işçinin mesleği, paylaşımın işyerindeki etkisi, iş ortamına ve disipline zarar verip vermediği gibi unsurlar dikkate alınmalıdır. Örneğin, Yargıtay’ın 2017 tarihli bir kararında, bir basın çalışanının Cumhurbaşkanına hakaret içeren ifadeler kullanması ve bu durumun işyerinde olumsuzluklara yol açması nedeniyle iş akdinin feshedilmesini hukuka uygun bulduğu görülmektedir (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2016/31552 E., 2017/1908 K., 27.11.2017 T.).
Bu karar da göstermektedir ki işçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması doğrudan mümkün olmasa da, işçinin ifade özgürlüğünü kullanırken mesleki sorumluluklarını göz önünde bulundurması, işyerinin itibarını koruması ve iş ilişkisine zarar vermemesi gerekmektedir.
Siyasi Görüşü Sebebiyle İşten Çıkarılan İşçinin Hakları Nelerdir?
Siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılan işçi, hukuki olarak çeşitli tazminat haklarına sahiptir. Bu kapsamda işçinin talep edebileceği tazminatlar şunlardır:
- Ayrımcılık tazminatı,
- İhbar tazminatı,
- Kıdem tazminatı,
- Sendikal tazminat,
- Kötü niyet tazminatı,
- İş güvencesi tazminatı.
Bu tazminatların talep edilebilmesi için işçinin her bir tazminat türü için gerekli hukuki şartları sağlaması gerekmektedir. İşçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması halinde hangi tazminat haklarına sahip olduğu, iş akdinin fesih şekline, işyerindeki kıdemine ve iş güvencesi kapsamında olup olmadığına bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Aşağıda, bu tazminat türlerine ilişkin detaylı açıklamalar yer almaktadır.
Ayrımcılık Tazminatı
Ayrımcılık tazminatı, işverenin iş sözleşmesini feshederken eşitlik ilkesine aykırı hareket etmesi durumunda işçinin talep edebileceği bir tazminattır. Uygulamada bu tazminat, ayrım tazminatı olarak da adlandırılmaktadır.
Ayrımcılık tazminatı 4857 sayılı İş Kanunu m.5/f.6’da düzenlenmiştir:
“İş ilişkisinde veya sona ermesinde yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davranıldığında işçi, 4 aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir. 2821 s. Sendikalar Kanununun 31. maddesi hükümleri saklıdır.”
İşçinin ayrımcılık tazminatı alabilmesi için, siyasi görüşü nedeniyle ayrımcı bir muameleye maruz kalması yeterlidir. Yani işçinin işten çıkarılması dışında ayrıca bir zarara uğraması şart değildir.
Tazminat miktarı belirlenirken, iş akdinin sona erdirilme nedeni, olayın gelişimi, işçinin görev tanımı, pozisyonu, unvanı ve kıdem süresi gibi faktörler göz önünde bulundurulur. Yapılan değerlendirme sonucunda işçiye ödenecek ayrımcılık tazminatı en fazla dört aylık ücreti kadar olabilir.
Bu tazminat hesaplanırken yalnızca işçinin temel ücreti dikkate alınır; ikramiye, sosyal yardımlar, prim gibi ek ödemeler hesaba katılmaz.
Ayrıca, işçinin işten çıkarılması nedeniyle yoksun kaldığı hakları varsa, bunların da talep edilmesi mümkündür. Bu haklarla ilgili detaylara yazının ilerleyen bölümlerinde yer verilmektedir.
Diğer Tazminat ve Alacak Hakları Nelerdir?
İşçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması, işverenin eşitlik ilkesine aykırı bir davranışıdır ve hukuka uygun olmayan bir fesih olarak değerlendirilir. Bu durumda, işçi ayrımcılık tazminatı başta olmak üzere kıdem tazminatı, kötüniyet tazminatı, iş güvencesi tazminatı, sendikal tazminat, maddi ve manevi tazminat gibi çeşitli haklarını talep edebilir. Ayrıca, belirli şartlar sağlanıyorsa işçinin iş görmekten kaçınma hakkı da bulunmaktadır.
Kötü niyet tazminatı, eğer işçi iş güvencesi kapsamında değilse ve iş sözleşmesi kötü niyetli bir şekilde sona erdirilmişse, talep edilebilir. İş Kanunu’na göre, bu tazminat ihbar süresinin üç katı tutarında hesaplanır. işçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması halinde, kötü niyet tazminatına hak kazanıp kazanamayacağı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Dikkat: ayrımcılık tazminatı ve kötü niyet tazminatı birbirinden farklıdır. her ayrımcılık durumunda kötü niyet tazminatı talep edilemez. her iki tazminatın da koşulları ayrıca incelenmelidir.
İş güvencesi tazminatı, işçi işe iade davası açıp kazandığında, ancak işveren mahkeme kararına rağmen işçiyi tekrar işe başlatmazsa doğar. işçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması ve mahkemece feshin geçersiz sayılması durumunda, iş güvencesi tazminatı ayrımcılık tazminatı ile birlikte talep edilebilir.
Kıdem tazminatı, işçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması halinde talep edilebilir. işverenin ayrımcı tutumu devam ediyorsa işçi haklı nedenle fesih yaparak kıdem tazminatını talep edebilir. ancak, iş sözleşmesini kendi iradesiyle fesheden işçi ihbar tazminatı talep edemez. İşçi, işten ayrıldıktan sonra yıllık izin alacakları, fazla mesai ücretleri ve diğer işçilik haklarını da talep edebilir.
İş görmekten kaçınma hakkı, işçinin işyerinde ayrımcılığa maruz kalması halinde işverene yazılı olarak başvurarak bu tutumun sona erdirilmesini talep etmesini gerektirir. eğer işveren ayrımcı davranışlarına devam ederse işçi, iş görmekten kaçınma hakkını kullanabilir. ancak bu süreçte, işverenin işçiyi işten çıkarması söz konusu olabilir ve açılan davada mahkeme işverenin haklı olup olmadığını değerlendirir.
Eda davası açma hakkı, işverenin işçiye eşitlik ilkesine aykırı bir tutum sergilemesi halinde doğar. bu davada, işçinin mahrum kaldığı haklarının iadesi veya mevcut ayrımcı uygulamaların düzeltilmesi talep edilir. özellikle ikramiye, sosyal yardımlar ve ücret ile ilgili eşitlik ihlalleri için açılan eda davaları yaygındır.
Maddi ve manevi tazminat, işçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması halinde yalnızca ekonomik değil, manevi zararlar da doğurabilir. işçi, bu süreçte maddi kayıpları için maddi tazminat, psikolojik zararları ve itibar kaybı gibi durumlar için manevi tazminat talep edebilir. işçinin işçilik alacaklarını almış olması, manevi tazminat talebine engel değildir.
Siyasi Görüşü Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi Ne Yapmalıdır?
İşçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması, ayrımcılık yasağına aykırı bir durumdur ve hukuki olarak çeşitli hak taleplerini gündeme getirebilir. İşten çıkarılan işçinin haklarını koruyabilmesi için aşağıdaki adımları değerlendirmesi önemlidir:
- Ayrımcılık tazminatı talep etmek
- Kötü niyet tazminatı istemek
- İş güvencesi tazminatı almak
- Maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmak
- Kıdem ve ihbar tazminatı talep etmek
- Eda davası açmak
İşçinin siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılması halinde yukarıda belirtilen haklarını talep etmesi mümkündür. Ancak her hakkın talep edilme koşulları farklıdır ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. İşçinin hukuki süreçte başarılı olabilmesi için kanuni usullere uygun hareket etmesi büyük önem taşır. Usule aykırı başvurular hak kaybına veya sürecin uzamasına neden olabilir. Bu nedenle işçinin, sürecin en başından itibaren iş hukuku alanında uzman bir avukata danışması faydalı olacaktır.
Sık Sorulan Sorular
İşveren, İşçiyi Siyasi Görüşü Nedeniyle İşten Çıkarabilir Mi?
Hayır, işverenin işçiyi siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarması hukuka aykırıdır. İş Kanunu’nun eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı hükümleri gereğince işveren, işçiyi siyasi görüşü nedeniyle farklı bir muameleye tabi tutamaz veya işten çıkaramaz.
İşçinin Siyasi Görüşü Nedeniyle İşten Çıkarılması Halinde Hangi Hakları Vardır?
İşçi, ayrımcılık tazminatı, kötüniyet tazminatı, iş güvencesi tazminatı, kıdem ve ihbar tazminatı, maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Ayrıca, işverenin eşit davranma yükümlülüğünü ihlal ettiği durumlarda eda davası açma hakkı da bulunur.
Ayrımcılık Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Ayrımcılık tazminatı işçinin 4 aya kadar olan ücretiyle sınırlıdır. Bu tazminat hesaplanırken, işçinin temel ücreti dikkate alınır; ikramiye, sosyal yardımlar ve primler hesaba katılmaz.
Siyasi Görüş Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir Mi?
Evet, işçi siyasi görüşü nedeniyle işten çıkarılmışsa kıdem tazminatına hak kazanır. Ayrıca işçi, eşitlik ilkesine aykırı bir tutumla karşı karşıya kaldığında sözleşmesini haklı nedenle feshederek de kıdem tazminatı talep edebilir.
Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için Enes Öztürk Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
Avukat Enes Efe ÖZTÜRK
ENES ÖZTÜRK HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU