Ekonomik kriz nedeniyle iş sözleşmesinin feshi, genellikle ülkedeki ekonomik daralma, piyasa koşullarındaki olumsuzluklar, pazar kaybı ve üretim verimliliğindeki düşüş gibi dışsal etkenlere dayanır. Bu tür fesihler, işyerinden kaynaklanmayan sebeplerle gerçekleşebilir. Ancak işverenin feshi gerçekleştirebilmesi için belirli yasal prosedürlere uyması zorunludur. Ayrıca, feshin geçerli bir nedene dayanmadığı iddia edilirse, işçinin tazminat hakları gündeme gelebilir.
Ekonomik Kriz Geçerli Nedenle Fesih Sebebi Midir?
Ekonomik kriz, geçerli bir fesih sebebi olarak kabul edilir, çünkü bu durum, işletmenin mevcut ekonomik koşullarda işçi çalıştırma kapasitesinin düşmesine yol açar. Ekonomik kriz, işletmelerin faaliyetlerini zora sokan dışsal faktörlerden biridir ve bu tür krizler, işletme için ciddi zorluklar yaratabilir.
Ekonomik kriz, “Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik’te 3. maddede şu şekilde tanımlanmaktadır:
“(…)ulusal veya uluslararası ekonomide ortaya çıkan olayların, ülke ekonomisini ve dolayısıyla işyerini ciddi anlamda etkileyip sarstığı durumlardır.”
Ekonomik kriz nedeniyle iş sözleşmesinin feshi, esasen işyeri dışındaki sebeplerle gerçekleşen bir durumdur. Ekonomik krizden kaynaklanan fesih sebep ve örnekleri şunlar olabilir:
- Satış ve üretim olanaklarının daralması,
- Talep ve siparişlerin azalması,
- Enerji ve ham madde sıkıntıları,
- Ülkedeki ekonomik kriz,
- Genel ekonomik durgunluk,
- Dış pazarlarda kayıp,
- Küresel salgınlar,
- Pazar ve iş kolu değişiklikleri,
- Yetersiz verimlilik nedeniyle yapılan küçülme ihtiyacı.
Ancak dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır: Bir ekonomik krizin ortaya çıkması, otomatik olarak iş sözleşmesinin feshedilmesine yol açmaz. Krizin işletmeye etkisinin, satış, sipariş veya kâr gibi olumsuz sonuçlar doğurması gerekir. Bu nedenle, ekonomik kriz nedeniyle fesih kararı, doğrudan krizden etkilenmiş ve zora girmiş işletmelere yönelik olmalıdır.
Geçerli Nedenle Fesih Nedir?
Geçerli nedenle fesih, işçinin işyerindeki yeterliliği, davranışları veya işyerinin, işletmenin ya da işin ihtiyaçlarından doğan sebeplerle işverence yapılan iş sözleşmesi fesih işlemidir. Ekonomik kriz nedeniyle yapılan fesih, bu kategoriye girer ve geçerli nedenle fesih olarak kabul edilir.
İş Kanunu’nun Madde 18‘inde geçerli nedenle fesih şu şekilde düzenlenmiştir:
“Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz.”
Ekonomik Kriz Durumunda İşçinin İşten Çıkış İşlemleri Nasıl Yapılır?
Ekonomik kriz nedeniyle iş sözleşmesinin feshi, son çare ilkesine uygun olarak yapılmalıdır. İşveren, fesih kararından önce mümkün olan tüm hafif tedbirleri değerlendirmeli, işten çıkarma en son seçenek olmalıdır.
Fesih bildirimi yazılı olarak yapılmalı ve fesih nedeni açık ve net şekilde işçiye bildirilmelidir. İş Kanunu’nun 19. maddesi gereği, fesih sebebinin belirtilmemesi feshin geçersiz sayılmasına yol açabilir. Ekonomik kriz nedeniyle yapılan fesihlerde, işçinin savunması alınmaz çünkü fesih işçinin kusurundan kaynaklanmaz. Bu durum Yargıtay kararlarıyla da desteklenmektedir.
Tüm hukuki prosedürlerin eksiksiz yerine getirilmesi, fesih işleminin geçerliliği için zorunludur. Aksi takdirde, işten çıkarma hukuki sorunlara neden olabilir. Bu nedenle ekonomik kriz sebebiyle işten çıkarma sürecinde düzce avukat hukuki danışmanlık hizmeti almanızı tavsiye ederiz.
İşverenin Geçerli Nedenle Feshinde İşçiye Hangi Haklar Verilir?
İşverenin geçerli nedenle iş sözleşmesini feshetmesi durumunda, işçiye bazı haklar verilir. Bu haklar şunlardır:
- Eğer işçi kıdem tazminatı alacak koşullarını sağlıyorsa, işveren tarafından kıdem tazminatı ödenir.
- İşveren, işçiye fesih için gereken ihbar sürelerine uymazsa, işçi ihbar tazminatına hak kazanır.
- Eğer işçi feshin geçersiz bir sebebe dayandığını savunuyorsa, işe iade davası açabilir.
- İşe iade davası olumlu sonuçlanırsa, işçi geçersiz feshe dayanarak diğer tazminat alacaklarına da hak kazanır.
Konu hakkında detaylı bilgi edinmek için iş akdinin işveren tarafından feshi hakkında hazırladığımız yazımızı inceleyebilirsiniz.
Geçersiz Nedenle Feshin Sonuçları Nelerdir?
İşveren tarafından yapılan fesih geçersiz sayılırsa, işçiye çeşitli yasal haklar tanınır. İşçi, geçersiz fesih nedeniyle işe iade talebiyle işverene başvurabilir ve işe iade davası açabilir. Dava işçi lehine sonuçlanırsa, işçi işe başlatılmazsa iş güvencesi tazminatı ve kıdem tazminatı talep etme hakkına sahiptir. İşe başlatılmadığı sürede ise boşta geçen süre için tazminat talebi mümkündür.
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işçi, geçersizliği iddia ederek 1 ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, 2 hafta içinde iş mahkemesine dava açabilir. Ekonomik kriz nedeniyle fesihlerde ise, işe iade davası kazanıldığında işçi 10 iş günü içinde işverene başvurmalıdır. İşe başlatılmayan işçiye İş Kanunu kapsamında ücret ödenir.
İşveren işe başlatmazsa, işçi en az 4 en fazla 8 aylık maaş tutarında tazminat talep edebilir. Mahkeme, feshi geçersiz bulursa tazminat miktarını belirler. Ayrıca, mahkeme kararı kesinleşene kadar işçi çalıştırılmadığı süre için en fazla 4 aya kadar ücret ve diğer haklarını talep edebilir.
Fesih Sonrası İşçi Dava Açarsa İşveren Ne Yapmalıdır?
Ekonomik kriz gibi haklı sebeplerle iş sözleşmesini usulüne uygun şekilde fesheden işveren, işçi dava açarsa davanın devam ettirilmesi gerekir. Usul kurallarına uygun fesih yapıldıysa, davanın kazanılma ihtimali yüksektir.
Davanın lehine sonuçlanması halinde, işveren işçiye hak edilen alacakları ödeyerek feshi sonuçlandırır. Ancak dava kaybedilirse, işveren işçiyi işe başlatma yükümlülüğü veya tazminat ödemesi gibi yasal hakları göz önünde bulundurmalıdır.
İşçi işe başlatılmazsa veya bu durum kendisine bildirilirse, İş Kanunu’nun 21. maddesi uyarınca iş sözleşmesi sona erer ve işverence bildirim süresi ücreti ödenmelidir. Ayrıca işçi, işe başlatılmadığı takdirde en az 4, en fazla 8 aylık ücret tutarında tazminat talep edebilir.
Mahkeme feshin geçersiz olduğuna karar verirse, tazminat miktarı hakimin takdir yetkisine bağlı olarak belirlenir. İşçi, mahkeme kararı kesinleşene kadar çalıştırılmadığı süre için de en fazla 4 aya kadar ücret ve diğer haklarını talep etme hakkına sahiptir.