Askerlik, binlerce yıllık geçmişiyle bir devletin güvenliğini sağlayan önemli bir hizmettir. Geçmişte zorunlu ve ağır koşullara sahip olan askerlik, günümüzde daha modern ve profesyonel bir şekilde uygulanmaktadır. Türkiye’de askerlik, her reşit erkek vatandaş için zorunlu bir vatani görev olarak düzenlenmiştir ve bu hizmetin süresi 6 ay olup, bedelli askerlik gibi alternatifler de bulunmaktadır.
Askerlik sebebiyle işten ayrılmak zorunda kalan bireyler için bazı hukuki haklar, iş hayatına dönmelerini ve mağduriyet yaşamamalarını sağlamak amacıyla yasalarda güvence altına alınmıştır. Askere giden işçinin hakları, askerlik nedeniyle işten ayrılmak zorunda kalan bir çalışanın geri döndüğünde eski işine devam etmesini sağlayacak düzenlemeleri içerir. Bu haklar, işçinin çalışma hayatına askere gitmeden önceki koşullarla geri dönmesini temin eder. Bu bağlamda, askerliğe giden işçiler için bazı özel yasal korumalar ve haklar belirlenmiştir.
Askere Giden İşçinin Hakları Nelerdir?
Askerlik nedeniyle işten ayrılmak zorunda kalan işçilerin, belirli temel haklara sahip oldukları yasal düzenlemelerle güvence altına alınmıştır. Askere giden işçinin hakları arasında, işçinin askerlik süresi boyunca korunması gereken haklar yer almaktadır. Bu haklar şunlardır:
- Kıdem tazminatı talep etme hakkı: Askerlik nedeniyle işten ayrılmak zorunda kalan işçi, kıdem tazminatını talep edebilir.
- Askerlik sonrası işe dönüş hakkı: Askerlik hizmetini tamamlayan işçi, eski işine geri dönme hakkına sahiptir.
- İşçilik alacaklarını talep etme hakkı: Yıllık izin, fazla mesai gibi iş sözleşmesinden veya iş hukukundan doğan alacaklar da işçinin hakları arasındadır.
Bu ana hakların yanı sıra, iş sözleşmesinde veya işyerinde yapılan ek düzenlemeler doğrultusunda, işçilerin ek hak taleplerinin de doğabileceği durumlar söz konusu olabilir. İşçilerin askere gitmeleri durumunda yasal hakları ve alacakları korunarak mağduriyet yaşamamaları sağlanır.
Zorunlu Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma
Türkiye’de askerlik, istisnai durumlar haricinde her erkek vatandaş için yerine getirilmesi zorunlu bir hizmettir. Askerlik nedeniyle işten ayrılma durumu, işçinin çalışma hayatında önemli yasal düzenlemeleri gerektirir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesi, askerlik nedeniyle işten ayrılacak işçilerin haklarını güvence altına alır. Bu düzenleme, işçilerin mağduriyetlerini önlemeyi amaçlar ve askerlik süresi dolan işçiye belirli haklar tanır.
Askerlik nedeniyle işten ayrılma durumunda, işçi kıdem tazminatına hak kazanabilir, ancak bu hak için belirli şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. Ayrıca, askerlik sonrası işine geri dönmek isteyen işçi, işveren tarafından işe kabul edilmek zorundadır. İşveren, işçiyi işe almazsa, işçi bu durumda ek bir tazminat talep etme hakkına sahip olur. İş sözleşmesinin sona ermesi halinde ise, işçiye tüm işçilik alacakları, yani bakiye maaşlar, fazla mesailer ve izin ücretleri ödenmelidir.
Bedelli Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma
Bedelli askerlik, belirli bir ücret karşılığında 6 aylık zorunlu askerlik yerine 1 aylık temel eğitimi tamamlamak koşuluyla askerlik hizmetinin yerine getirilmiş sayılmasına denir. Bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılan bireylerin hakları, askerliğin süresi ve niteliği gereği iki ana başlık altında düzenlenmiştir.
İlk hak, bedelli askerlik nedeniyle kıdem tazminatı alma hakkıdır. Eğer işçi, kıdem tazminatına hak kazanıyorsa, bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılmadan önce tazminatını talep edebilir ve iş sözleşmesi feshedilebilir.
İkinci hak ise, bedelli askerlik süresi olan 30 gün boyunca işçiye tanınan ücretsiz izin hakkıdır. Bedelli askerlik yapan işçi, bu süre boyunca ücretsiz izinli sayılabilir ve maaş almaz. Ancak, ücretsiz izin süresi sonunda işçi, işine geri dönebilir ve iş sözleşmesi devam eder. Bu düzenleme, bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılan işçilerin haklarının korunmasını sağlar.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılmada Fesih Usulü
Askerlik nedeniyle işten ayrılma konusunda en önemli ve yaygın haklardan biri fesih hakkıdır. Askerlik hizmetini yerine getirecek olan işçinin iş akdinin feshi konusu, genellikle kafa karışıklığına yol açmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, fesih işleminin belirli bir usule tabi olmamasıdır. Kural olarak, askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin iş sözleşmesi kendiliğinden sona ermiş kabul edilir ve fesih işlemi işveren tarafından gerçekleştirilmiş gibi düzenlenir.
Ancak, işçi askerlik nedeniyle işten ayrıldığını herhangi bir hukuki ihtilaf durumunda ispat etmekle yükümlüdür. Bu sebeple, iş sözleşmesinin feshi sırasında askerlikle ilgili belgelerin de eklenmesi büyük önem taşır. Bu belgeler, işçinin askerlik nedeniyle işten ayrıldığını ispatlamada yardımcı olur ve herhangi bir sorun oluştuğunda hukuki güvence sağlar.
Askerlik Sebebiyle İşten Ayrılan İşçinin Aynı İşe İadesi
Askerlik amacıyla işten ayrılan ve bu durumu ispatlayabilen işçiler, askerlik görevini tamamladıktan sonra 2 aylık süre içerisinde eski işlerine iade edilme hakkına sahip olurlar. İşveren, ilgili pozisyonda açık bir yer bulunuyorsa işçiyi derhal işe almak zorundadır. Eğer işyerinde uygun bir çalışma alanı yoksa, işveren, boşalacak ilk pozisyonda işçiyi yeniden işe almayı taahhüt etmelidir. İşveren bu yükümlülüğünü yerine getirmezse, işçiye işe başlatmama tazminatı olarak 3 aylık maaş tutarındaki tazminat ödemek zorunda kalır. Askerliğe gitmek zorunda kalan işçilerin sahip olduğu yasal haklardan biri de işe iade hakkıdır.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin İşe Başlatmama Tazminat Hakkı
Askerlik görevini tamamlayan ve askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin, işe dönüş talebi işveren tarafından sebepsiz bir şekilde reddedilirse, işçi tazminat talep etme hakkına sahip olur. İşveren, uygun bir pozisyon mevcutsa işçiyi hemen işe almak zorundadır. Eğer uygun bir pozisyon yoksa, işçi, boşalacak ilk pozisyonda diğer adaylardan önce işe alınmalıdır. Ayrıca, işe geri dönülmesi durumunda işçinin kıdem tazminatı hakkı kesintiye uğramadan devam eder.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin Diğer Kanuni Alacakları Nelerdir?
Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçilerin ihbar tazminatı talep edebileceği yönündeki düşünce yaygın bir yanlış anlamadır. İhbar tazminatı, işten ayrılmadan önce belirli bir süre önceden bildirimde bulunulması gereken durumlarla ilgili bir alacak olup, askerlik nedeniyle işten ayrılan işçiler için geçerli değildir. Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçiler, kıdem tazminatının yanı sıra, yıllık ücretli izin alacağı, fazla mesai ücreti gibi ödenmemiş işçilik alacaklarını talep etme hakkına sahiptir.
Zorunlu askerlik hizmetini yerine getirecek işçilerin mağduriyet yaşamaması adına yapılan bu düzenlemelerden faydalanmak için, iş hukuku konusunda uzman bir avukattan destek alınması oldukça önemlidir.
Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için Enes Öztürk Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
Avukat Enes Efe ÖZTÜRK
ENES ÖZTÜRK HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU