Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi, vatandaşların hem sağlık hem de emeklilik haklarını güvence altına alır. Sosyal güvenlik, bireylerin çalışma hayatı boyunca karşılaşabilecekleri işsizlik, hastalık, maluliyet, yaşlılık ve ölüm gibi riskleri ekonomik olarak güvence altına alır. Sigorta türleri arasında en çok bilinen iki sigorta türü SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) ve Bağ-Kurdur.
Hangi sigortaya tabi olduğunuz, hem prim ödeme şeklinizi hem de ileride alacağınız emekli maaşını doğrudan etkiler. SGK ve Bağ-Kur arasında hem kapsadıkları kişiler hem de prim ödeme sistemleri, emeklilik yaşları, sağlık hizmetlerinden yararlanma koşulları ve ek haklar açısından farklılıklar vardır.
Bu makalede, SGK ile Bağ-Kur arasındaki farkları, hangi mesleklerin sigortaya tabi olduğunu, prim oranlarını, emeklilik şartlarını, emekli maaşı ve sağlık hizmetlerinden faydalanma farklarını detaylı olarak ele alacağız. Ayrıca isteğe bağlı Bağ-Kur sigortalılığı ve SGK’ya geçiş imkânlarını da inceleyeceğiz.
SGK Nedir? Bağ-Kur Nedir?
SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu), Türkiye’de çalışan işçi ve memurların sağlık, emeklilik, işsizlik ve diğer sosyal güvenlik haklarını düzenleyen ve uygulayan resmi kurumdur. Çalışanların sosyal güvenceye sahip olmasını sağlayan SGK, prim ödemeleri ve hak takibi konusunda devlet tarafından yönetilir.
Bağ-Kur (4B), kendi hesabına çalışan, esnaf, serbest meslek sahipleri ve şirket ortaklarının bağlı olduğu sosyal güvenlik sistemidir. Bağ-Kur üyeleri primlerini kendileri öder ve sosyal güvenlik haklarından bu sayede yararlanır.
SGK’ya (4A ve 4C) tabi olanlar:
- Özel sektör çalışanları (4A)
- Kamu çalışanları (4C)
- İş sözleşmesine tabi olarak çalışan diğer işçiler
Bağ-Kur’a (4B) tabi olanlar:
- Esnaf ve sanatkarlar
- Şirket ortakları (limited veya anonim)
- Avukat, doktor, mühendis gibi serbest meslek sahipleri
- Çiftçiler ve tarımsal üreticiler
SGK işçi ve memurları kapsarken, Bağ-Kur kendi işini yapanları ve bağımsız çalışanları kapsar. Temel fark, SGK’da primlerin işveren tarafından ödenmesi, Bağ-Kur’da ise primlerin kişinin kendi hesabına ödenmesidir.
SGK ve Bağ-Kur Arasındaki Farklar
| Özellik | SGK (4a/4c) | Bağ-Kur (4b) |
|---|---|---|
| Prim Ödeme | Çalışan + işveren payı ile | Sigortalı kendisi öder |
| Emeklilik İçin Gerekli Prim Gün Sayısı | 7200 gün | 7200 gün |
| Emeklilik Yaşı | Erkek 60, Kadın 58 | Erkek 60, Kadın 58 |
| Sağlık Hizmetlerinden Yararlanma | SGK anlaşmalı hastanelerde ücretsiz veya katkı payı ile | SGK anlaşmalı hastanelerde ücretsiz veya katkı payı ile |
| Emekli Maaşı | İşçi maaşı üzerinden hesaplanır, işveren katkısı ile daha yüksek | Prim üzerinden hesaplanır, genellikle daha düşük |
| İşsizlik Maaşı | Var | Yok |
| Doğum ve Askerlik Borçlanması | Mümkün | Mümkün, prim ödenerek |
SGK ve Bağ-Kur arasındaki en temel fark, prim ödeme şeklidir. SGK’da primler hem çalışan hem de işveren tarafından ödenirken, Bağ-Kur’da primin tamamı sigortalı tarafından ödenmektedir.
SGK ve Bağ-Kur Arasında Emeklilik Farkı
SGK Emeklilik Şartları (4a – 4c)
Kadınlar:
- Emeklilik yaşı: 58
- Gerekli prim günü: 7200 gün
- 4a (çalışan) ve 4c (memur) sigortalıları, düzenli prim ödemesi sayesinde emeklilik hakkı kazanır.
Erkekler:
- Emeklilik yaşı: 60
- Gerekli prim günü: 7200 gün
Bağ-Kur Emeklilik Şartları (4b)
Kadınlar:
- Normal emeklilik yaşı: 58
- Gerekli prim günü: 7200 gün
- Prim ödemeleri tamamen bireysel olduğundan, maaş miktarı ödenen primlere doğrudan bağlıdır.
Erkekler:
- Normal emeklilik yaşı: 60
- Gerekli prim günü: 7200 gün
SGK’lı çalışanlar, Bağ-Kur’a kıyasla yaklaşık 5 yıl daha erken emekli olma imkânına sahiptir; ayrıca, Bağ-Kur’dan SGK’ya geçiş, hem emeklilik süresini kısaltmakta hem de emekli maaşını yükseltme avantajı sağlamaktadır.
SGK ve Bağ-Kur Emekli Maaşı Farkı
SGK Emekli Maaşı (4A – 4C)
Kadınlar ve Erkekler:
- Maaş Aralığı: Yaklaşık 7.000 TL ile 15.000 TL arasında değişmektedir.
- Hesaplama Kriterleri:
- Ödenen prim tutarı ve süresi.
- Çalışma dönemi maaşları.
- 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası prim ödeme dönemleri.
- Not: SGK’lı çalışanlar, Bağ-Kur sigortalılarına göre yaklaşık 5 yıl daha erken emekli olabilir. Ayrıca, Bağ-Kur’dan SGK’ya geçiş, emeklilik süresini kısaltabilir ve emekli maaşını artırabilir.
Bağ-Kur Emekli Maaşı (4B)
Kadınlar ve Erkekler:
- Maaş Aralığı: Yaklaşık 6.000 TL ile 10.000 TL arasında değişmektedir.
- Hesaplama Kriterleri:
- Bireysel olarak ödenen prim tutarı ve süresi.
- Gelir beyanı üzerinden yapılan hesaplamalar.
- Not: Bağ-Kur sigortalıları, SGK’ya göre daha geç ve düşük maaşla emekli olabilir. SGK’ya geçiş, emeklilik süresini kısaltarak maaşı artırma avantajı sağlamaktadır.
2025 Yılı Temmuz Ayı Maaş Artışları
- SSK ve Bağ-Kur Emeklileri: Temmuz 2025’te yapılan enflasyon farkı zammı ile maaşlara %16,67 oranında artış yapılmıştır.
- Emekli Sandığı (4C) Emeklileri: Temmuz 2025’te yapılan enflasyon farkı zammı ile maaşlara %15,57 oranında artış yapılmıştır.
- En Düşük Emekli Maaşı: Temmuz 2025 itibarıyla en düşük emekli maaşı 16.880 TL olarak belirlenmiştir.
SGK ve Bağ-Kur Arasındaki Maaş Farkı
- SGK Emekli Maaşı: Daha yüksek prim ödemeleri ve düzenli maaş artışları sayesinde, SGK emekli maaşları Bağ-Kur emekli maaşlarına göre daha yüksektir.
- Bağ-Kur Emekli Maaşı: Bireysel prim ödemeleri ve gelir beyanına dayalı hesaplamalar nedeniyle, Bağ-Kur emekli maaşları SGK’ya göre daha düşük olabilir.
SGK ve Bağ-Kur Arasında Sağlık Sigortası Farkı
SGK (4a/4c) Sigortalıları:
- Sağlık primleri işçi ve işveren tarafından birlikte ödenir.
- Genel sağlık sigortası kapsamında muayene, ilaç, ameliyat ve hastane hizmetlerinden tam kapsamlı faydalanır.
- Aile fertleri (eş ve çocuklar) sağlık hizmetlerinden sigortalının kapsamında yararlanabilir.
Bağ-Kur (4b) Sigortalıları:
- Sağlık primlerini tamamen kendisi öder.
- Yine genel sağlık sigortası kapsamındadır ancak prim ödeme gününe bağlı olarak bazı hizmetlerde gecikmeler veya sınırlamalar olabilir.
- Aile fertlerinin sigorta kapsamına girmesi mümkündür, ancak primler sigortalının beyanına ve ödeme durumuna bağlıdır.
SGK sigortalıları, primleri işveren katkısıyla daha düzenli ödendiği için sağlık hizmetlerine erişimde daha avantajlıdır; Bağ-Kur sigortalıları ise primleri bireysel ödedikleri için sağlık hizmetlerinden yararlanma durumu prim ödeme düzenine bağlıdır.
SGK mı Daha Avantajlıdır, Bağ-Kur Mu?
SGK (4a/4c) Avantajları
- Çalışanlar, Bağ-Kur’a göre yaklaşık 5 yıl daha erken emekli olunur.
- Primler işçi ve işveren tarafından ödendiği için emekli maaşı daha yüksektir.
- Aile fertleri dahil olmak üzere kapsamlı sağlık hizmetlerinden faydalanılır.
- İşsizlik ödeneği, analık ve hastalık ödeneği gibi ek sosyal haklar sağlanır.
Bağ-Kur (4b) Avantajları
- Kendi işinin sahibi olan kişiler, prim ödemelerini kendi gelirine göre belirleyebilir.
- İşveren bağımlılığı yoktur; kendi primini ödeyen herkes sigortalı olabilir.
- İstenilirse Bağ-Kur’dan SGK’ya geçiş yaparak hem emeklilik süresini kısaltabilir hem de maaşını artırabilir.
- Primler düzenli ödendiği sürece sağlık sigortası ve emeklilik hakları sağlanır.
SGK’ya Geçiş Yapmak Mümkün müdür?
SGK’ya geçiş genel olarak mümkün olmakla birlikte, herkes doğrudan geçiş yapamaz. Temel olarak SGK (4a/4c) sistemi, işçi veya memur statüsünde çalışan kişiler için geçerlidir. Bu nedenle sigortalı olabilmek için ya bir işyerinde çalışmak ya da kamu/özel sektör memuru olmak gerekir.
Kimler SGK’ya geçebilir?
- İşçi statüsünde bir işyerinde çalışmaya başlayanlar,
- Kamu sektöründe memur veya sözleşmeli personel olarak göreve başlayanlar,
- Çalışma statüsünü değiştirerek SGK kapsamında prim ödemeye başlayan kişiler,
Bağ-Kur (4b) sigortalıları ise bazı yollarla SGK’ya geçiş yapabilir. Örneğin:
- Kendi işini bırakarak bir işyerinde çalışmaya başlamak, Bağ-Kur’dan SGK’ya geçişi sağlar.
- Kamu sektöründe memur veya sözleşmeli personel olarak işe başlamak, SGK kapsamında prim ödemeye başlamayı mümkün kılar.
- Geçişte, Bağ-Kur’da ödenen prim günleri SGK’da emeklilik hesabında dikkate alınabilir, böylece emeklilik süresi kısalabilir ve maaş avantajı elde edilebilir.
SGK’ya geçiş doğrudan mümkün olmasa da, çalışma statüsü değişikliği veya kamu/özel sektör sigortalılığıyla Bağ-Kur sigortalıları SGK’ya geçiş yapabilir.
Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için Enes Öztürk Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
Avukat Enes Efe ÖZTÜRK
ENES ÖZTÜRK HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU