Emekli maaşına haciz gelir mi sorusu, İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi gereken, uygulamada sıkça tartışılan bir konudur. İcra ve İflas Kanunu madde 83’e göre, emekli maaşları kural olarak haczedilemez. Kanun hükmünde, “Emekli aylıkları, kişinin geçimini sağladığı temel gelir olduğundan haczedilemez” ifadesi yer almaktadır. Ancak bu koruma mutlak değildir; bazı istisnai hallerde emekli maaşına sınırlı oranda haciz uygulanabilmektedir.
İstisnai durumlar şu şekildedir: Nafaka borçları, SGK’ya olan prim veya borçlanma bedelleri ile borçlunun açık rızasıyla verdiği muvafakat durumlarında emekli maaşının dörtte biri yani %25’ine kadar haciz işlemi yapılabilir.
Emekli, dul ve yetim maaşları ile SGK alacakları, vergi borçları ve nafaka yükümlülükleri dışında, borçlunun rızası olmadan haczedilemez. Bu noktada belirleyici unsur muvafakat sözleşmesidir. Emekli maaşına muvafakat yoluyla bloke konulması halinde, kişi itiraz ettiğinde mahkeme, söz konusu işlemin hukuka aykırı olduğunu değerlendirerek blokeyi kaldırır ve maaşın serbest bırakılmasına karar verir.
Bu makalemizde, emekli maaşına haciz gelir mi? hangi durumlarda emekli maaşına haciz konulabilir? sorularını, ilgili kanun hükümleri, Yargıtay kararları ve uygulamadaki örneklerle birlikte kapsamlı biçimde ele alacağız.
Emekli Maaşına Haciz Konulur Mu?
Emekli maaşına haciz, Türkiye’de İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi ile sıkı bir şekilde korunmaktadır. İİK m.83’e göre emekli, dul ve yetim maaşları, kişinin temel geçim kaynağıdır ve bu nedenle kural olarak haczedilemez. Kanun lafzı şöyledir:
İİK m.83: “Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama müstenit olmayan nafakalar, tekaüt maaşları, sigortalar veya tekaüt sandıkları tarafından tahsis edilen iratlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenziledildikten sonra haczolunabilir.”
Benzer şekilde, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.93: “Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan alacakları devir ve temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler 88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde icra müdürü tarafından reddedilir.”
Bu düzenlemeler uyarınca emekli maaşına haciz, borçlunun rızası olmadan gerçekleştirilemez. Yani emekli, dul ve yetim maaşları ile SGK ödenekleri yalnızca kanunda öngörülen istisnai durumlarda veya borçlunun açık muvafakati ile sınırlı olarak haczedilebilir ve bu durumlarda emekli maaşının en fazla dörtte biri (%25) haczedilebilir. Uygulamada, borçlunun rızası olmadan kredi borçları veya özel borçlar nedeniyle maaşa bloke koyulması hukuka aykırıdır. Böyle bir durumda emekli veya avukatı, icra dairesine veya mahkemeye başvurarak haksız haczin kaldırılmasını talep eder.
Emekli Maaşına Haciz Konulamaz Maddesi
Türkiye’de emekli, dul ve yetim maaşlarının korunması, İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi ile güvence altına alınmıştır. Bu hükümler uyarınca emekli maaşına haciz, borçlunun rızası olmadan uygulanamaz ve yalnızca kanunda öngörülen istisnai durumlarda sınırlı olarak mümkündür.
İİK m.83:
"Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama müstenit olmayan nafakalar, tekaüt maaşları, sigortalar veya tekaüt sandıkları tarafından tahsis edilen iratlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenziledildikten sonra haczolunabilir."
5510 sayılı Kanun m.93:
"Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan alacakları devir ve temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler 88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde icra müdürü tarafından reddedilir."
Bu düzenlemeler çerçevesinde, emekli maaşına haciz yalnızca kanunda öngörülen istisnai durumlarda veya borçlunun açık muvafakati ile sınırlı olarak yapılabilir. İstisnai durumlarda, emekli maaşının en fazla dörtte biri (%25) haczedilebilir. Borçlunun rızası olmadan kredi veya özel borçlar nedeniyle bloke konulması hukuka aykırıdır ve icra dairesi veya mahkeme aracılığıyla kaldırılabilir.
Emekli Maaşına Haciz Konulamaz Dilekçe Örneği
T.C. [İL/İLÇE] SULH HUKUK MAH. MÜDÜRLÜĞÜ’NE
DAVACI: [Adınız Soyadınız]
Adres: [Adresiniz]
T.C. Kimlik No: [T.C. Kimlik Numaranız]
DAVALI: [Banka / Varlık Şirketi / İcra Müdürlüğü]
Adres: [Adres]
KONU: Emekli maaşıma konulan haczin kaldırılması talebidir.
AÇIKLAMALAR:
- Müvekkil, SSK / Bağ-Kur / Emekli Sandığı kapsamından emekli olmuş ve maaşı, borçlunun tek geçim kaynağıdır.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 83. ve 83/a maddeleri gereğince, nafaka ve SGK prim borçları dışında emekli maaşına haciz konulması yasaktır.
- Borçlunun muvafakati olmaksızın maaşıma haciz konulmuş olup, bu işlem hukuka aykırıdır.
- Yargıtay kararları da, emekli maaşının tek geçim kaynağı olan borçlunun rızası olmadan haczedilemeyeceğini açıkça ifade etmektedir (Yargıtay 12. HD, 15.02.2016, E. 2016/1290, K. 2016/4897).
HUKUKİ SEBEPLER:
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, md. 83, 83/a
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 93
- İlgili Yargıtay İçtihatları
SONUÇ VE TALEP:
Yukarıda açıklanan nedenlerle; borçlunun muvafakati olmaksızın emekli maaşıma konulan haczin kaldırılmasına ve ilgili banka / icra müdürlüğüne haczin uygulanamayacağının tebliğine karar verilmesini saygıyla talep ederim.
Davacı
[Adınız Soyadınız]
Vekili
[Avukat / Vekil]
[Baro Sicil No]
[İletişim Bilgileri]
Hangi Durumlarda Emekli Maaşına Haciz Konulabilir?
Emekli maaşları, İcra ve İflas Kanunu m.83 ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.93 ile sıkı bir şekilde korunmaktadır. İlgili kanun uyarınca emekli, dul ve yetim maaşları ile SGK ödenekleri kural olarak haczedilemez. Ancak kanunda öngörülen istisnai durumlarda emekli maaşına haciz uygulanabilir. Bu durumlar, borçlunun temel geçim kaynağı olan maaşını korumak amacıyla sınırlı tutulmuştur ve yalnızca şu istisnai hallerde emekli maaşına haciz konulması mümkündür: Nafaka borçları, SGK prim veya borçlanma alacakları ve borçlunun açık rızası ile maaşına konulmuş muvafakat sözleşmeleri. Bu istisnai durumlarda emekli maaşının en fazla dörtte biri (%25) haczedilebilir.
Bu sınırlama, borçlunun yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan asgari gelirinin korunması amacını taşır. Dolayısıyla, nafaka borçları veya SGK kaynaklı kamu alacakları dışında, bankalara ya da özel kişilere olan borçlar için emekli maaşına haciz konulması hukuken mümkün değildir. Özellikle kredi borçları, kredi kartı borçları veya senet gibi özel hukuk alacaklarında, emeklinin yazılı muvafakati bulunmadıkça maaşına haciz uygulanamaz.
Bununla birlikte, bazı durumlarda bankalar emekli maaşının yatırıldığı hesabı bloke edebilmektedir. Ancak Yargıtay içtihatlarına göre, bu tür bloke işlemleri hukuka aykırıdır ve emekli maaşı hesabının haczedilmesi durumunda borçlu, icra müdürlüğüne “haczin kaldırılması” talebiyle başvurabilir. Ayrıca, banka tarafından maaştan yapılan kesintiler, emeklinin rızası olmadan gerçekleştirildiyse, bu kesintilerin iadesi de talep edilebilir.
Emekli Maaşına Haciz Gelir Mi? Yargıtay Kararları
Yargıtay, emekli maaşlarının haczi konusunda net bir içtihat çizgisi oluşturmuştur. Bu kararlar, icra müdürlükleri ve alt derece mahkemelerine yol gösterirken, özellikle nafaka ve SGK primleri dışında, borçlunun rızası olmadan emekli maaşına haciz uygulanamayacağını ortaya koymaktadır.
Karar 1:
Borçlunun emekli maaşına, muvafakati olmadan haciz konulamayacağı ifade edilmiştir. Yazılı muvafakat olmadan yapılan hacizler hukuka aykırıdır.
Künye: Yargıtay 12. HD, 04.09.2013, E. 25494, K. 27398
Karar 2:
Emekli maaşı tek geçim kaynağı olan bir borçlunun, nafaka veya SGK dışındaki borçlar nedeniyle maaşına haciz uygulanması durumunda, şikâyet üzerine haczin kaldırılacağı belirtilmiştir.
Künye: Yargıtay 12. HD, 25.01.2016, E. 2015/26100, K. 2016/520
Karar 3:
Kredi sözleşmeleri kapsamında alınan muvafakatler, İcra ve İflas Kanunu’nun 83/a maddesi uyarınca geçersiz sayılmaktadır. Borçlunun maaşından yapılan kesintiler hukuka aykırıdır.
Künye: Yargıtay 11. HD, 10.01.2023, E. 2021/8931, K. 2023/111
Karar 4:
Borçlu ve alacaklı arasında yapılan protokoller, belirli koşullar altında emekli maaşına haciz uygulanmasını mümkün kılabilir. Ancak yazılı muvafakat ve yasal sınırlamalar dışında yapılan kesintiler geçersizdir.
Künye: Yargıtay 12. HD, 13.02.2023, E. 8196, K. 800
Bu kararlar, yalnızca mevzuatın uygulanışını açıklamakla kalmaz, aynı zamanda borçlunun temel geçim kaynağının korunmasını da amaçlar. Yargıtay, sosyal devlet ilkesi gereği, bireyin emekli maaşının keyfi biçimde haczedilemeyeceğini sürekli olarak vurgulamaktadır.
Emekli Maaşıma Haciz Geldi, Ne Yapmalıyım?
Emekli maaşınıza haciz geldiyse, öncelikle bu işlemin dayanağını öğrenmeniz gerekir. E-Devlet sistemine giriş yaparak veya bağlı bulunduğunuz icra müdürlüğüne başvurarak hangi dosya kapsamında haciz uygulandığını görebilirsiniz.
Eğer maaşınızdan kesinti yapılmasına dair açık bir onay (muvafakat) vermediyseniz, icra müdürlüğüne dilekçe vererek haczin kaldırılmasını talep edebilirsiniz. Bu dilekçede, emekli maaşınızın haczedilemeyeceğini ve kesintiye rıza göstermediğinizi belirtmeniz yeterlidir.İcra takibinde usulsüzlük olduğunu düşünüyorsanız veya süreci yönetmekte zorlanıyorsanız, bir avukattan destek almanız faydalı olacaktır.
Ayrıca, maaşınızın yattığı banka hesabında başka gelirler de bulunuyorsa, haczin kaldırılabilmesi için bu gelirlerin ayrıştırılması gerekebilir. Bu durumda, bankaya başvurarak sadece emekli maaşınızın bulunduğu ayrı bir hesap kullanmanız önerilir. Hızlı hareket etmek ve yasal haklarınızı korumak için işlemleri geciktirmeden yapmanız önemlidir. Hak ve menfaat kaybı yaşamamanız adına düzce avukat veya avukatınız aracılığıyla süreci ilerletmenizi tavsiye ederiz.
Varlık Şirketleri Emekli Maaşına Haciz Koyabilir Mi?
Yargıtay kararları gereği, herhangi bir borç nedeniyle varlık şirketleri tarafından emekli maaş hesabına haciz konması mümkün değildir. Emekli maaşı, borçlunun temel geçim kaynağı olduğu için özel koruma altındadır ve bu maaşa keyfi olarak müdahale edilemez. Varlık yönetim şirketleri, bankaların veya finans kurumlarının tahsil edemediği borçları devralarak icra yoluyla tahsil etme yetkisine sahiptir. Ancak emekli aylıkları, yalnızca borçlunun açık rızası ve yazılı muvafakati ile sınırlı bir şekilde haczedilebilir. Yani borçlunun izni olmadan maaşın tamamına haciz konulması hukuka aykırıdır.
Eğer emekli kişi, borcu nedeniyle maaşından kesinti yapılmasına izin verdiyse, varlık şirketleri bu yetkiyi kullanarak borcunu tahsil edebilir. Ancak bu durum, yasal sınırlar ve borçlunun yaşamını sürdürebileceği miktarın korunması koşuluyla mümkündür. Mahkemeler, borçlunun başvurusu üzerine haksız haczi kaldırır ve kesilen tutarların iadesine karar verir.
SGK Borcundan Dolayı Emekli Maaşına Haciz Gelir mi?
Emekli maaşı, borçlunun temel geçim kaynağı olarak korunur; ancak SGK alacakları bu kapsamın dışında tutulmuştur. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre, emekli bireyin SSK, Bağ-Kur veya GSS prim borçları nedeniyle emekli maaşına haciz uygulanabilir.
Vergi Dairesi Emekli Maaşına Haciz Koyabilir mi?
Vergi dairesi borçlunun rızası olmadan emekli maaşına haciz uygulayamaz. Emekli maaşı, borçlunun temel geçim kaynağı olduğu için 5510 sayılı Kanun ve İcra ve İflas Kanunu ile korunur. Sadece borçlunun yazılı rızası, SGK prim borçları veya mahkeme kararıyla belirlenen nafaka borçları için haciz yapılabilir.