Sendikal tazminat davası, işçilerin sendika üyeliği veya sendikal faaliyetlere katılımı nedeniyle işyerinde yaşadıkları ayrımcılık, işe alım, işten çıkarılma ya da çalışma koşullarının olumsuz etkilenmesi durumunda, işçilerin işverene karşı açtığı davadır. Sendika kurma ve sendikal özgürlük hakları, başta Anayasa olmak üzere İş Kanunu ve Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile korunmuş ve güvence altına alınmıştır.
Sendikal Tazminatın Miktarı
Sendikal tazminat, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda “Sendika Özgürlüğünün Korunması” başlığı altında yer alan düzenlemelere dayanır. Bu düzenlemelere göre, işverenin kanunlara aykırı davranması durumunda, işçiye en az bir yıllık ücret tutarında sendikal tazminat ödemesi gerekmektedir. Bu tazminat, işçinin sendikal faaliyetlere katılmasından ya da sendikaya üye olmasından dolayı gördüğü zararları tazmin etmek amacıyla hesaplanır.
Sendikal Tazminatın Şartları
Sendikal tazminatın verileceği durumlar, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu‘nun 25. Maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir:
(1) İşçilerin işe alınmaları; belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri, belli bir sendikadaki üyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir sendikaya üye olmaları veya olmamaları şartına bağlı tutulamaz.
(2) İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında, çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayrım yapamaz. Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmesi hükümleri saklıdır.
(3) İşçiler, sendikaya üye olmaları veya olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin izni ile iş saatleri içinde işçi kuruluşlarının faaliyetlerine katılmaları veya sendikal faaliyette bulunmalarından dolayı işten çıkarılamaz veya farklı işleme tabi tutulamaz.
(4) İşverenin (…)[1] yukarıdaki fıkralara aykırı hareket etmesi hâlinde işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.
Sendikal Tazminat Davasının Tarafları
Sendikal tazminat davasında davacı taraf işçi, davalı taraf ise işveren olarak yer alır. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na göre, işverenin sendikaya üye olan işçilerle, sendikaya üye olmayan işçiler ya da farklı sendikalara üye olan işçiler arasında çalışma koşulları veya işten çıkarılma gibi durumlarda ayrım yapması yasaktır. Bu durumda, sendikaya üye olan bir işçi sendikal tazminat davası açabileceği gibi, sendikaya üye olmayan bir işçi de bu davayı açma hakkına sahiptir.
Ayrıca, sendikalar da üye işçilerinin dava süreçlerini takip edebilir. Kanun, sendikaların üyelerinin haklarını savunma yetkisini şu şekilde düzenlemiştir: Sendikalar, işçi ve işveren arasındaki çalışma ilişkisiyle ilgili uyuşmazlıkları çözmek amacıyla, üyelerinin yazılı başvurusu üzerine dava açabilir ve bu davada davayı takip etme yetkisine sahip olabilir. Üyeliğin sona ermesi halinde, üye yazılı onay verirse sendika bu yetkisini kullanmaya devam edebilir (6356 Sayılı Kanun m. 26/2).
Sendikal Tazminat Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Sendikal tazminat davalarında yetkili mahkeme, iş mahkemesidir. Davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi, işin yapıldığı yer mahkemesi ya da davalı birden fazla kişi ise bunlardan herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi, davanın görüleceği yetkili mahkeme olarak belirlenir.
Sendikal Tazminat Davasında Hak Düşürücü Süreler ve Zamanaşımı
Sendikal tazminatla ilgili olarak hak düşürücü bir süre bulunmamakla birlikte, bu tazminat beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir. 4857 Sayılı İş Kanunu’nun Ek Madde 3’ünde, iş sözleşmesinden doğan bazı tazminat türlerinin zamanaşımı süresi beş yıl olarak belirlenmiştir. Bu tazminatlar arasında kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin bildirim şartına uyulmadan feshedilmesi sonucu doğan tazminatlar, kötüniyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırı fesihten kaynaklanan tazminatlar yer almaktadır. Bu düzenleme, sendikal tazminat davalarının da aynı beş yıllık zamanaşımı süresine tabi olduğunu ifade etmektedir.
Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için Enes Öztürk Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
Avukat Enes Efe ÖZTÜRK
ENES ÖZTÜRK HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU